Deze tien verhalen komen uit ArtiProof. Wij maakten er denkspelletjes bij. Hieronder lees je wie de vragen bedacht en hoe wij ze hebben bewerkt.
De verhalen gaan over kijken, begrijpen, veranderen, samen kiezen en meten. De informatie en tekeningen komen van de bronpagina’s zoals we die op 6 september 2026 bekeken.
Dit is een bewerking van het Monty Hall-kansprobleem: een prijs achter drie deuren en een presentator met kennis van de uitkomst. Onze fiets vervangt de bekende auto. Het vaste gedrag van de presentator hoort bij het probleem.
Wat staat vast of blijft open?
Je kunt deze kansen precies uitrekenen. Ze gelden als de presentator steeds de genoemde spelregels volgt.
Wat telt bij de uitleg?
De kans van 2 op 3 hoort bij deze presentatorregels. Met andere selectieregels kunnen de kansen veranderen.
De kaart–terrein-vergelijking hoort bij het werk van Alfred Korzybski. Een beschrijving selecteert uit een rijkere werkelijkheid. Het brugverhaal is onze eigen bewerking.
Wat staat vast of blijft open?
De kaart is een vergelijking om na te denken over hoe beschrijvingen de wereld weergeven. Wat een beschrijving weglaat, hangt af van haar doel.
Wat telt bij de uitleg?
Vergelijk je eigen indruk met een actuele, goed gecontroleerde bron. Ook een kaart kan je op een vergissing wijzen.
John Searle beschreef de Chinese Kamer in 1980. De persoon binnen kent geen Chinees en verwerkt symbolen volgens regels. Onze tekenkamer is een vereenvoudigde ingang in die discussie.
Wat staat vast of blijft open?
Denkers zijn het niet eens over de conclusie. Sommigen vragen: kan Noor samen met het boek en de kamer iets begrijpen, ook als Noor dat alleen niet kan?
Wat telt bij de uitleg?
De vraag of AI kan begrijpen blijft open. Het tekenproefje laat één verschil zien: een regel volgen en een betekenis kennen.
Frank Jackson formuleerde Mary’s Room in 1982 en werkte het kennisargument verder uit. Hij liet later zijn eigen oorspronkelijke conclusie tegen het fysicalisme los. Die geschiedenis hoort bij een eerlijke weergave.
Wat staat vast of blijft open?
Denkers bespreken of Mary een nieuw feit leert, een vaardigheid verwerft of bestaande kennis op een nieuwe manier ervaart.
Wat telt bij de uitleg?
Het vouwproefje gaat over oefenen met hulp van uitleg. Mary’s vraag gaat over de verhouding tussen feitenkennis en ervaring. Dat zijn twee verschillende vragen.
Plutarchus beschreef het schip van Theseus met vervangen planken. Hobbes voegde later het tweede schip van bewaarde onderdelen toe. De Ster is onze bewerking.
Wat staat vast of blijft open?
Denkers vergelijken verschillende manieren om iets als hetzelfde te herkennen: materiaal, vorm, geschiedenis en gebruik. De gevolgen van AI-hulp zijn een aparte onderzoeksvraag.
Wat telt bij de uitleg?
Vervanging kan ook verbetering brengen. Kijk wat er verandert in wat het schip of de groep kan.
Sorites is de klassieke hoopparadox uit de filosofie van vaagheid. De redenering combineert een duidelijk begin, heel kleine verschillen en een onhoudbaar einde.
Wat staat vast of blijft open?
Denkers hebben verschillende oplossingen voorgesteld. Ze zijn het er nog niet over eens.
Wat telt bij de uitleg?
Kleine veranderingen kunnen veel opleveren. Welke afspraak over AI-hulp past, hangt af van wat je met een opdracht wilt leren of maken.
Jerry Harvey vertelde in 1974 over een gezelschap dat naar Abilene reist terwijl de leden liever thuisbleven. Onze filmgroep gebruikt dezelfde spanning tussen privévoorkeur en publieke instemming.
Wat staat vast of blijft open?
Het oorspronkelijke voorbeeld is een bekend verhaal over een groep. Onderzoekers hebben ook onderzocht waarom mensen zwijgen, zich aanpassen of verkeerd raden wat anderen vinden. Dat onderzoek gaat verder dan dit ene verhaal.
Wat telt bij de uitleg?
Meegaan om iemand anders blij te maken kan een echte eigen keuze zijn. Vraag daarom naar de reden achter een “ja”.
Garrett Hardin beschreef in 1968 een gedeelde weide die zonder passende afspraken overbelast kan raken. Elinor Ostrom onderzocht hoe gemeenschappen gedeelde hulpbronnen wél beheren.
Wat staat vast of blijft open?
Onderzoek naar gedeeld beheer laat zien hoe afspraken en de uitvoering ervan bijdragen aan het gebruik van een gezamenlijke bron.
Wat telt bij de uitleg?
De groeiregel is voor dit spel gekozen. Voor een echte vijver of klas moet je eerst uitzoeken welke regels en omstandigheden daar gelden.
Goodhart waarschuwde voor statistische verbanden die veranderen onder beleidsdruk. Campbell beschreef vervorming wanneer indicatoren belangrijke gevolgen krijgen. Onze wedstrijd is een eigen voorbeeld van die bredere waarschuwing.
Wat staat vast of blijft open?
Onderzoekers hebben bekeken hoe een score het gedrag van mensen verandert. Een bruikbare score blijft verbonden met het doel waarvoor je meet.
Wat telt bij de uitleg?
Meten kan helpen om beter te worden. Kijk steeds of een hogere score ook betekent dat je dichter bij je doel komt.
Edward Simpson beschreef dit statistische effect in 1951; verwante problemen waren eerder al onderzocht. De getallen van onze twee spelers zijn voor dit rekenvoorbeeld bedacht.
Wat staat vast of blijft open?
Je kunt zelf narekenen dat beide scoreborden kloppen. Wil je ook weten waardoor het verschil komt? Dan moet je meer weten over de spelers en de levels. Alleen de cijfers optellen of opsplitsen geeft dat antwoord niet.
Wat telt bij de uitleg?
Kies de groepen die bij je vraag passen. Deze cijfers beschrijven de gespeelde levels; voor een uitspraak over de spelers zelf heb je meer informatie nodig.
Deze reeks gebruikt dezelfde onderzoekscases als het Kopke Krab-speelboek. De nieuwe tekeningen verbeelden de situaties; de precieze regels staan bij de spellen.
Het ultimatumspel gaat terug op het onderhandelingsexperiment van Güth, Schmittberger en Schwarze (1982). No true Scotsman is bekend door Antony Flew; ons clubverhaal onderzoekt wanneer een veranderende definitie een tegenvoorbeeld wegwerkt.